Фарміраванне этнічнай самасвядомасці

Адным з галоўных вынікаў аб'яднальных этнічных працэсаў і асноўным паказчыкам ступені кансалідаванасці народа выступае этнічная самасвядомасць - усведамленне людзьмі прыналежнасці да свайго народа, яго адметнасці. Яна ўзнікла найперш у асяроддзі прагрэсіўна настроеных слаёў гараджан, шляхты, духавенсгва і праявілася ў любві да роднага края, народа, культуры, у зацікаўленасці іх мінулым, сучасным і будучым, у клопаце аб уратаванні нацыянальных формаў духоўнай культуры перад пагрозай дэнацыяналізацыі. У XVI ст., да 1596 г., этнічная самасвядомасць арыентавалася пераважна на свецкія формы. Надзвычай яскрава патрыятызм выявіўся ў беларускіх летапісах, літаратуры, грамадскай думцы. Думка аб нацыянальнай годнасці, гонары за сваю радзіму, народ, культуру ўпершыню была абгрунтавана ў творах М.Гусоўскага, Ф.Скарыны, С.Буднага, В.Цяпінскага. Рэфармацыя садзейнічала абуджэнню нацыянальнай самасвядомасці, цікавасці да нацыянальнай мовы. У 70 - 80-я гг. многія яе дзеячы праявілі вялікі нацыянальна-патрыятычны энтузіязм.

Істотныя зрухі ў сацыяльна-палітычнай і культурна-рэлігійнай сітуацыі на Беларусі на рубяжы XVI - XVII стст. нарадзілі іншую форму нацыянальнай самасвядомасці, у якой дамінуючую ролю адыгрываў рэлігійны кампанент. Яе носьбітамі былі С.Зізаній, М.Сматрыцкі, А.Філіповіч і іншыя барацьбіты супраць ваяўнічага каталіцызму і ўніі, апантаныя ідэяй рзлігійнай свабоды для праваслаўных. Уніяцкія дзеячы баранілі таксама нацыянальна-культурныя каштоўнасці беларускага народа (мову, абраднасць, святы), імкнучыся спалучыць іх з заходнееўрапейскімі.

Адным з першапачатковых звенняў у іерархіі ўзроўняў этнічнай самасвядомасці з'яўляецца ўсведамленне сябе членамі сямейна-сваяцкіх супольнасцей і сялянскіх абшчын, якія служылі першаснымі ячэйкамі крышталізацыі і захавання этнічных якасцей. Дыферэнцыяцыя «мы — яны», якая на гэтай ступені ажыццяўлялася на аснове ўнутрысваяцкіх і ўнутрысямейных крытэрыяў, аб'ектыўна садзейнічала стабілізацыі кампанентаў этнічнай культуры. Развіццё сямейна-сваяцкай самасвядомасці цесна звязана з існаваннем вялікай сям'і, якая на працягу XVII—XVIII стст. паступова распадалася. Тым не менш сямейна-сваяцкая самасвядомасць была моцна развіта ў беларусаў, адным са сведчанняў чаго з'яўляецца наяўнасць устойлівых сямейна-сваяцкіх найменняў. Так, у вёсцы Драбаўшчызна Радзівіламонтаўскага маёнтка (сучасны Клецкі раён), згодна інвентару 1730 г., сялян з прозвішчам Кожак было пяць з 14, што ўладалі валокамі і з'яўляліся гаспадарамі пяці з 11 дымоў. У інвентары за 1742 г. сяляне з гэтым найменнем трымалі ўжо большасць (7 з 12) валочных надзелаў.

Другие статьи

Нефтегазовая промышленность Республики Казахстан
Для любой страны роль внешней торговли трудно переоценить. По определению Дж. Сакса, «экономический успех любой страны мира зиждется на внешней торговле. Еще ни одной стране не удалось создать здоровую экономику, изолировавшись от мировой экономической системы». Традиционной и наиболее р ...