Фактары фарміравання беларускага этнасу

Умовы для фарміравання беларускай народнасці склаліся з сярэдзіны XIII ст. Аб'яднанне на працягу XIII - XVI стст. раздробленых зямель у складзе Вялікага Княства Літоўскага, падначаленне адзінай вярхоўнай уладзе прывяло да тэрытарыяльнай кансалідацыі і паслужыла штуршком для складвання этнічнай тэрыторыі беларусаў - тэрыторыі кампактнага рассялення народа, з якой звязаны яго фарміраванне і развіццё. Цэнтралізацыя дзяржавы (арганізацыя кіравання, ліквідацыя рэшткаў раздробленасці, уніфікацыя адміністрацыйнага падзелу, увядзенне адзінага заканадаўства, сімволікі) спрыяла больш цеснаму палітычнаму аб'яднанню беларускіх зямель і актыўнаму функцыяніраванню асноўнага для працэсу этнаўтварэння сацыяльна-эканамічнага фактару. 3 узмацненнем гандлёва-эканамічных сувязяў у межах Княства, складваннем агульнадзяржаўнай гаспадаркі, развіццём таварна-грашовых адносін, ростам гарадоў, пэўнай уніфікацыяй вагавых адзінак і грашовай сістэмы пераадольвалася лакальная замкнёнасць, пашыраліся ўнутрытэрытарыяльныя кантакты, нівеліраваліся некаторыя гаспадарчыя і бытавыя адрозненні, адбывалася моўная інтэграцыя. Прагрэс у вытворчасці ўздзейнічаў на фарміраванне саслоўна-класавай структуры этнасу - да сярэдзіны XVI ст. аформіліся шляхецкае, мяшчанскае, сялянскае саслоўі.

Палітычны і эканамічны фактары з'яўляліся "фонам", на якім адбывалася фарміраванне і развіццё беларускага этнасу. Палітычная і сацыяльна-эканамічная інтэграцыя ў межах адной дзяржавы стварыла амаль што аднолькавыя ўмовы для этнакультурнага развіцця розных зямель, прывяла да нівеліроўкі мясцовых асаблівасцяў. У першую чаргу і хутчэй моўная і культурная нівеліроўка адбывалася ў гарадах, асабліва ў найшльш значных. Там мацней, чым у сельскай мясцовасці, адчуваліся сувязі паміж асобнымі часткамі краіны.

Перыяд XVI—XVIII стст. у этнічнай гісторыі Беларусі адзначаны своеасаблівасцю дзеянняў этнасацыяльных працэсаў. Гэта быў найбольш цяжкі і складаны этап у гісторыі беларускага народа. Працэсы развіцця народнасці, якая склалася ў XIV—XVI стст., былі замаруджаны шэрагам знешніх і ўнутрыпалітычных фактараў, што зрабіла негатыўны ўплыў на сацыяльна-эканамічнае і этнакультурнае жыццё беларусаў. Перш за ўсё трэба адзначыць войны, што прывялі да эканамічнага крызісу ў другой палавіне XVII — першай палавіне XVIII ст. у межах усёй Рэчы Паспалітай, у тым ліку і ў Беларусі, землі якой у тыя часы былі арэнай амаль бесперапынных ваенных дзеянняў.

Войны і крызіс прывялі да рэзкага зніжэння колькасці насельніцтва. Так, калі ў 1650 г. на беларускіх землях пражывала 2876 тыс. чалавек, то за перыяд войн 1650—1667 гг. яно скарацілася да 1352 тыс. чалавек. К 1690 г. колькасць насельніцтва пры сярэдніх тэмпах прыросту на 1,8% у год узрасла да 1904 тыс. чалавек, аднак за час Паўночнай вайны яна зноў скарацілася на 31% (1717 г.— 1457 тыс. чалавек). К канцу XVIII ст. колькасць жыхароў беларускіх зямель так і не перавысіла ўзровень 1650 г. і складала ў 1795 г. 2,6 млн. чалавек [1]. У выніку войн густата рассялення насельніцтва на беларускіх землях стала некалькі ніжэйшай, чым у першай палавіне XVII ст., а прырост насельніцтва ішоў больш маруднымі тэмпамі, чым на іншых землях Рэчы Паспалітай, што, безумоўна, адбівалася на дэмаграфічным становішчы беларуса'ў і іх этнасацыяльным развіцці.

Другие статьи

Туристские центры Карельско Кольского района
Современный туризм настолько сложное, многоликое явление, что для своего изучения требует комплексного подхода. Им сейчас занимаются, включая географов, экономисты, социологи, архитекторы, медики, физиологи и люди многих других специальностей. Для одних туризм отрасль экономики, дл ...